เมื่อถึงฤดูน้ำหลาก หรือวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือจะอยู่ประมาณเดือน พฤศจิกายน จะมีประเพณีที่ชาวไทยปฏิบัติสืบต่อกันมาแต่โบราณ นั่นก็คือวันลอยกระทง จะเป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวง ทำให้เห็นแม่น้ำที่มีแสงจันทร์ส่อง ลงมาเวลากลางคืนสวยงาม ยิ่งนักเหมาะแก่การลอยกระทงเป็นอย่างยิ่ง ประเพณีลอยกระทง เชื่อว่าเริ่มมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ในสมัยพ่อขุนรามคำแหง โดยมีนางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์เป็นผู้ประดิษฐ์กระทงขึ้นเป็นคนแรก แต่เดิมนั้นเราเรียกการลอยกระทงว่า พระราชพิธีจองเปรียง ลอยโคม ซึ่งเป็นพิธีของพราหมณ์ เพื่อบูชา พระอิศวร พระนารายณ์ และพระพรหม
เมื่อถึง ประเพณีลอยกระทง ผู้คน ก็จะนำวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ สมัยก่อนมักทำกระทงมาจากวัสดุจากธรรมชาติเช่น หยวกกล้วย ใบตอง ประดับประดาด้วยดอกไม้นานาพันธุ์มาตบแต่งให้กระทงของตนเองสวยงาม โดยปักธูปเทียน และเงินใส่ลงในกระทงด้วยเพราะมีความเชื่อ ว่าเป็นการบูชาพระแม่คงคา ในวันลอยกระทง นิยมจัดการประกวด นางนพมาศ ด้วย ปัจจุบันมีนักท่องเที่ยวให้ความสนใจ กันเทศการวันลอยกระทงเป็นจำนวนมาก เพราะจะเป็นช่วงต้นฤดูหนาว จะเป็นช่วงที่มีอากาศดีมาก แต่มาในปัจจุบันมีการคิดสร้างสรรค์ใช้ ขนมปังมาทำเป็นกระทง หรือใช้กระทงพลาสติกมาทำเป็นกระทง ทำให้เกิดมลภาวะทางด้านสิ่งแวดล้อม จิงมีการรณรงค์ให้หันมาใช้วัสดุจากธรรมชาติมาทำกระทง
รูปแบบของการจัดงาน ประเพณีลอยกระทง ในช่วงกลางวันจะจัดขบวนแห่นางนพมาศ ไปรอบ ๆ เมือง มีการออกร้านขายสินค้าพื้นเมือง และแสดงนิทรรศการ พอถึงช่วงกลางคืน จะมีการลอยกระทงและจุดดอกไม้ไฟ มีการจัดแสดงแสงสีเสียงประกอบ การแสดง และการประกาดนางนพมาศ
ในปัจจุบันมีการจัดงานลอยกระทงแทบทุกจังหวัด และถือว่า ประเพณีลอยกระทง เป็นงานประจำปีที่สำคัญอีกด้วย โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่มีการจัดงานวันลอยกระทงที่ยิ่งใหญ่ทุก ๆ ปีโดยในงานจะมีการ จัดขบวนแห่กระทงใหญ่ กระทงเล็ก มีการประกวดกระทงสวยงาม และประกาดธิดางามประจำกระทงด้วย

|